Diana Damrau & Helmut Deutsch
10 Feb.'24
- 20:00
Henry Le Boeufzaal
![](https://www.bozar.be/sites/default/files/styles/image_event_hero_mobile/public/efficy/images/2906455_diana_damrau_credit_jiyang_chen.jpg?h=e845b32d&itok=kJbq_PaN)
Robert Schumann (1810-1856)
Singet nicht in Trauertönen, Op. 98/7
uit Lieder und Gesänge aus Wilhelm Meister (1849)
Clara Schumann (1819-1896)
Lorelei (1843)
Sie liebten sich beide Op.13/2 (1844)
Er ist gekommen in Sturm und Regen,
uit Zwölf Gedichte aus Liebesfrühling (1840)
Liebst Du um Schönheit,
uit Zwölf Gedichte aus Liebesfrühling
Robert Schumann
Widmung, Op. 25/1 (1840)
uit Myrthen
Frauenliebe und -leben, Op. 42 (1840)
- Seit ich ihn gesehen
- Er, der Herrlichste von allen
- Ich kann’s nicht fassen, nicht glauben
- Du Ring an meinem Finger
- Helft mir, ihr Schwester
- Süßer Freund, du blickest
- An meinem Herzen, an meiner Brust
- Nun hast du mir den ersten Schmerz getan
pauze
Joaquín Rodrigo Vidre (1901-1999)
Cuatro Madrigales Amatorios (1947)
- ¿Con qué la lavaré?
- Vos me matásteis
- ¿De dónde venís, amore?
- De los alamos vengo, madre
Enrique Granados (1867-1916)
No lloréis, ojuelos
uit Canciones amatorias (1915)
Joaquín Turina (1882-1942)
Tu pupila es azul, Op. 81/2
uit Très Poemas (1933)
Fernando Obradors (1897-1945)
Canciones clásicas españolas (1921)
(selectie)
- El vito
- Al amor
- Con amores, la mia madre
- Del cabello más sutil
- Chiquitita la novia
Richard Strauss (1864-1949)
Das Rosenband, Op. 36/1 (1897)
Ständchen, Op. 17/2 (1887)
Freundliche Vision, Op. 48/1 (1900)
Wiegenlied, Op. 41/1 (1899)
Allerseelen, Op. 10/8 (1885)
Zueignung, Op. 10/1 (1885)
Duur: +/- 1u45
De liefde. Altijd weer de liefde. Of het nu in woorden, in beelden, in verzen of in melodieën is, kunstenaars hebben haar altijd bezongen. Weinig thema’s zijn zo universeel en tegelijk zo persoonlijk. De poëzie die componisten als Robert en Clara Schumann, maar ook Joaquín Rodrigo en Enrique Granados, wist te inspireren, kan zowel de zoete liefde bezingen als de pijn van het gemis. Liefde gaat zowel over intense vreugde als over diep verdriet. In dit programma komen drie muzikale werelden samen met de liefde als bindmiddel: de romantische liedkunst van Robert en Clara Schumann, Spaanse liederen uit het begin van de 20ste eeuw, en de laatromantische klavierliederen van Richard Strauss.
De carrière en het oeuvre van Robert en Clara Schumann is niet los te zien van het feit dat ze elkaar als kunstenaarskoppel wisten te inspireren. Hoewel Clara Wieck de familienaam van haar man overnam, was haar faam als pianiste vele malen groter. Als componiste zou ze altijd in de schaduw blijven, maar uit liederen zoals Lorelei (op tekst van Heinrich Heine) of Liebst du um Schönheit blijkt dat ook zij over een muzikale taal beschikte waarmee de diepe essentie van een gedicht tot klinken kan worden gebracht. Dat er ten huize Schumann veel intens en samen gemusiceerd werd, weten we uit brieven en dagboekfragmenten. Bij de uitgave van liederen onder het opusnummer 12 vervaagt zelfs de grens tussen het werk van Robert en dat van Clara, want de bundel bevat zowel liederen van hem als van haar.
De Duitse liedtraditie kende haar hoogtepunt in de 19de eeuw. Het was Schubert die de herkenbare en bijna volkse aard van het lied combineerde met een compositiestijl die op gelijke hoogte stond met de instrumentale muziek. Dat deed hij door los te komen van eenvoudige strofische vormen, door de begeleiding meer gevarieerd te maken, en door de tekst heel nauwgezet als leidraad te nemen bij het ontwerpen van de melodieën. Latere componisten zoals Schumann trokken deze lijn door en zochten naar nog meer diepgang, zowel in de keuze van de teksten als in de manier waarop deze gezongen werden.
In Singet nicht in Trauertönen geeft de titel zelf al aan welk soort muziek erbij past. Volgens de tekst van Johann Wolfgang von Goethe is de nacht te verkiezen boven de dag omdat ze rust en geborgenheid brengt, ver weg van de waan van elke dag. De muziek is dan ook erg levendig, met dartele melodieën en een vinnige pianobegeleiding.
Ook Clara Schumann roept de onderliggende emotie van de tekst op in haar liederen. In Er ist gekommen in Sturm und Regen horen we de onrust en gejaagdheid waarmee de protagonist zich naar zijn geliefde haast. Wanneer de man opnieuw moet vertrekken, heeft de vrouw de zekerheid en het vertrouwen dat hij trouw zal blijven en terugkomt. Net op dat moment wordt de muziek even rustiger en straalt ze rust en kalmte uit. Het is een subtiele ingreep in de pianobegeleiding, maar ze toont de geraffineerde manier waarop Clara Schumann de poëzie een muzikale vorm aanmeet.
Een halve eeuw later is het lied nog altijd een belangrijk genre, zoals blijkt uit de meer dan 200 liederen die Richard Strauss componeerde. De zowat 60 orkestliederen liggen in lijn met de laatromantische expansie die we ook in het genre van de symfonie of de opera zien. In de klavierliederen toont Strauss dat hij ook in kleinere vormen de gevoelige snaar weet te raken. Wiegenlied baadt in een sfeer van kalmte en berusting, terwijl de tekst aan de hand van metaforen over bloemen de liefde bezingt die van het leven op aarde een hemel kan maken. Bloemen komen ook terug in de liederen Allerseelen (over verlies), Freundliche Vision en natuurlijk Das Rosenband. In Freundliche Vision beschrijft Otto Bierbaum een idyllische dagdroom vol schoonheid. De muziek die Strauss hierop componeert is een perfect verlengstuk van deze sfeer en is bovendien een mooi voorbeeld van de uitgesponnen lyriek die de late 19de eeuw kenmerkt.
Net zoals de oorsprong van het Duitse Lied sterk verbonden is met de volkse zangcultuur kan ook in het Spaanse liedrepertoire de invloed van de volksmuziek niet overschat worden. Zowel in de gekozen teksten en onderwerpen als in de melodische contouren van de liederen zindert de traditie mee.
De liederen die hier op het programma staan zijn deels gebaseerd op bestaande teksten en liederen uit de 16de eeuw, zoals Con amores, la mi madre van Fernando Obradors. Hij baseert zich op een oude en vrij sentimentele tekst die erg populair was aan het hof van Isabella van Castilië in de vroege 16de eeuw. Het gaat hier niet over de passionele liefde tussen partners, maar over de helende werking van de onvoorwaardelijke moederliefde. Met een wiegende pianobegeleiding schildert hij de perfecte achtergrond voor de sussende tekst.
Een ander voorbeeld zijn de Cuatro Madrigales Amatorios van Joaquin Rodrigo, gebaseerd op anonieme teksten uit de 16de eeuw. Hier gaat het wel over de grote romantische emoties, van het verlangen en het gemis tot de pijn en het verdriet die bij afgewezen liefde horen. Ook qua muzikale stijl kiest Rodrigo voor een duidelijke connectie met de renaissance. De emoties worden niet uitvergroot, maar op een haast neutrale manier overgebracht, subtiel ondersteund door een eigentijdse maar niet opdringerige pianobegeleiding.
In Vos me matásteis horen we hoe een man letterlijk kapot gaat aan de aanblik van een mooie maagd bij een rivier: de onbereikbare liefde als levensbedreigende kwelling. In het eerste lied van de bundel (¿Con qué la lavaré?) is een vrouwelijk personage aan het woord. Zij beklaagt zich haar lot als ongetrouwde vrouw. De andere twee liederen zijn geschreven op kortere teksten waarin respectievelijk geflirt en vreugdevolle verliefdheid de toon zetten.
Waar Rodrigo bewust voor een eerder klassieke stijl kiest, herkennen we in de muziek van Enrique Granados meer de Spaanse ritmes en melodieën. Dat geldt ook voor de liederen van Fernando Obradors. In het opzwepende El Vito ontpopt de piano zich tot flamencogitaar in een van de meest stereotiepe Spaanse patronen. In El Amor zijn het dan weer de melodische versieringen die voor de Spaanse kruiding zorgen. Ook bij Joaquín Turina herkennen we elementen uit de Spaanse muziek, maar dan door een quasi-impressionistische bril. In Tu pupila es azul horen we een lofzang op de blauwe ogen van een geliefde. Wie verliefd is herkent in die diepblauwe ogen nu eens de zee, dan weer een bloem en uiteindelijk een heldere ster aan de hemel.
Doorheen dit programma komt de liefde in al haar facetten aan bod. We ontdekken de liefde als een verlangen, een onbereikbaar goed, de bron van pijn en verdriet, de troost, bron van jaloezie, en nog veel meer. De natuur blijkt een haast onuitputtelijke bron van metaforen, wat niet verwonderlijk is voor de 19de en het begin van de 20ste eeuw. Bovenal blijkt hoe de liefde altijd terugkeert als een van de meest universele en tegelijk meest persoonlijke bronnen van emoties en artistieke expressies.
Klaas Coulembier
![](https://www.bozar.be/sites/default/files/styles/program_biography/public/media/images/Diana%20Damrau.jpg?h=6e754b88&itok=LUnsp6_u)
Diana Damrau
sopraan
Sopraan Diana Damrau treedt al ruim twee decennia op in de grootste opera- en concerthuizen ter wereld. Haar repertoire is erg breed en rijkt van titelrollen in Anna Bolena en Lucia di Lammermoor tot de Koningin van de Nacht in Die Zauberflöte en Gräfin Madeleine in Capriccio. Ze is regelmatig te zien in de Metropolitan Opera, een via het streamingnetwerk van deze opera ook wereldwijd in bioscopen. Diana Damrau schuwt het hedendaagse repertoire niet. De titelrol in Iain Bells opera A Harlot’s Progress (Theater an der Wien) werd op haar stem geschreven. Buiten de opera is ze een veelgevraagde uitvoerder voor het liedrepertoire, waarvoor ze graag samenwerkt met harpist Xavier de Maistre en pianist Helmut Deutsch. Haar opnames verschijnen exclusief bij Warner/Erato en bevatten onder andere muziek van Mozart, Salieri en Richard Strauss. Haar interpretatie van diens Vier letzte Lieder in Carnegie Hall met Mariss Jansons en de Bayerische Rundfunk verscheen in 2020. Diana Damrau is Kammersängerin bij de Bayerische Staatsoper sinds 2007 en lid van de Bayerischer Maximiliansorden für Wissenschaft und Kunst sinds 2010. Ze werd ook gelauwerd met de Verdienstorden der Bundesrepublik Deutschland (2021) en er is een asteroïde naar haar vernoemd.
General Management Concerts, Tours & Media voor Diana Damrau: CCM Classic Concerts Management, www.ccm-international.de
www.diana-damrau.com
![](https://www.bozar.be/sites/default/files/styles/program_biography/public/efficy/images/1815140_deutsch_helmut_01_c_matthias_deutsch.jpg?h=ec865ca1&itok=u69eW9zq)
Helmut Deutsch
piano
Helmut Deutsch behoort tot de meest succesvolle en veelgevraagde liedbegeleiders ter wereld. Hij werd gebogenin Wenen en studeerde er aan het Conservatorium, de Musikacademie en de universiteit. In 1965 kreeg hij de compositieprijs van de stad Wenen en op 24-jarige leeftijd was hij al professor. Hij musiceerde samen met tal muzikanten maar concentreert zich vooral op het begeleiden van liedrecitals. Die carrière begon hij als pianist voor sopraan Irmgard Seefried, maar het was vooral de jarenlange samenwerking met Hermann Prey die hem op de kaart zette. Ondertussen speelde hij samen met de meest vooraanstaande zangers en deed dat in alle grote zalen van de wereld. Op dit moment werkt hij vooral samen met Jonas Kaufmann, Diana Damrau en Michael Volle. Hij nam meer dan 100 cd’s op en investeert de laatste jaren veel in de ontwikkeling van jonge talenten. Dat doet hij onder andere aan de Hochschule für Musik und Theater in Munchen, maar ook als gastdocent aan verschillende universiteiten. Hij geeft ook regelmatig masterclasses in Europa en daarbuiten.
Bozar Maecenas
Prince et Princesse de Chimay • Barones Michèle Galle-Sioen • Monsieur et Madame Laurent Legein • Madame Heike Müller • Monsieur et Madame Dominique Peninon • Monsieur et Madame Antoine Winckler • Chevalier Godefroid de Wouters d'Oplinter
Bozar Honorary Patrons
Comte Etienne Davignon • Madame Léo Goldschmidt
Bozar Patrons
Monsieur et Madame Charles Adriaenssen • Madame Marie-Louise Angenent • Comtesse Laurence d'Aramon • Monsieur Jean-François Bellis • Baron et Baronne Berghmans • Monsieur Tony Bernard • De heer Stefaan Bettens • Monsieur Philippe Bioul • Mevrouw Roger Blanpain-Bruggeman • Madame Laurette Blondeel • Comte et Comtesse Boël • Monsieur et Madame Thierry Bouckaert • Madame Anny Cailloux • Madame Valérie Cardon de Lichtbuer • Madame Catherine Carniaux • Monsieur Jim Cloos et Madame Véronique Arnault • Mevrouw Chris Cooleman • Monsieur et Madame Jean Courtin • De heer en mevrouw Géry Daeninck • Monsieur et Madame Denis Dalibot • Madame Bernard Darty • Monsieur Jimmy Davignon • De heer en mevrouw Philippe De Baere • De heer Frederic Depoortere en mevrouw Ingrid Rossi • Monsieur Patrick Derom • Madame Louise Descamps • De heer Bernard Dubois • Mevrouw Sylvie Dubois • Madame Dominique Eickhoff • Baron et Baronne William Frère • De heer Frederick Gordts • Comte et Comtesse Bernard de Grunne • Madame Nathalie Guiot • De heer en mevrouw Philippe Haspeslagh - Van den Poel • Madame Susanne Hinrichs et Monsieur Peter Klein • Monsieur Jean-Pierre Hoa • De heer Xavier Hufkens • Madame Bonno H. Hylkema • Madame Fernand Jacquet • Baron Edouard Janssen • Madame Elisabeth Jongen • Monsieur et Madame Jean-Louis Joris • Monsieur et Madame Adnan Kandyoti • Monsieur et Madame Claude Kandyoti • Monsieur Sander Kashiva • Monsieur Sam Kestens • Monsieur et Madame Klaus Körner • Madame Marleen Lammerant • Monsieur Pierre Lebeau • Baron Andreas de Leenheer ✝ • Monsieur et Madame François Legein • Madame Gérald Leprince Jungbluth • Monsieur Xavier Letizia • De heer en mevrouw Thomas Leysen • Monsieur Bruno van Lierde • Madame Florence Lippens • Monsieur et Madame Clive Llewellyn • Monsieur et Madame Thierry Lorang • Madame Olga Machiels-Osterrieth • De heer Peter Maenhout • De heer en mevrouw Jean-Pierre en Ine Mariën • De heer en mevrouw Frederic Martens • Monsieur Yves-Loïc Martin • Monsieur et Madame Dominique Mathieu-Defforey • Madame Luc Mikolajczak • De heer en mevrouw Frank Monstrey • Madame Philippine de Montalembert • Madame Nelson • Monsieur Laurent Pampfer • Famille Philippson • Monsieur Gérard Philippson • Madame Jean Pelfrène-Piqueray • Madame Marie-Caroline Plaquet • Madame Lucia Recalde Langarica • Madame Hermine Rédélé-Siegrist • Monsieur Bernard Respaut • Madame Fabienne Richard • Madame Elisabetta Righini • Monsieur et Madame Frédéric Samama • Monsieur Grégoire Schöller • Monsieur et Madame Philippe Schöller • Monsieur et Madame Hans C. Schwab • Monsieur et Madame Tommaso Setari • Madame Gaëlle Siegrist-Mendelssohn • Monsieur et Madame Olivier Solanet • Monsieur Eric Speeckaert • Monsieur Jean-Charles Speeckaert • Vicomte Philippe de Spoelberch et Madame Daphné Lippitt • Madame Anne-Véronique Stainier • De heer Karl Stas • Monsieur et Madame Philippe Stoclet • De heer en mevrouw Coen Teulings • Messieurs Oliver Toegemann et Bernard Slegten • Monsieur et Madame Philippe Tournay • Monsieur Jean-Christophe Troussel • Monsieur et Madame Xavier Van Campenhout • Mevrouw Yung Shin Van Der Sype • Mevrouw Barbara Van Der Wee en de heer Paul Lievevrouw • De heer Koen Van Loo • De heer en mevrouw Anton Van Rossum • Monsieur et Madame Guy Viellevigne • De heer Johan Van Wassenhove • Monsieur et Madame Michel Wajs-Goldschmidt • Monsieur et Madame Albert Wastiaux • Monsieur Robert Willocx ✝ • Monsieur et Madame Bernard Woronoff • Monsieur et Madame Jacques Zucker • Zita, maison d'art et d'âme
Bozar Circle
Monsieur et Madame Paul Bosmans • Monsieur et Madame Paul De Groote • De heer Stefaan Sonck Thiebaut • Madame France Soubeyran • De heer en mevrouw Remi en Evelyne Van Den Broeck
Bozar Young Circle
Mademoiselle Floriana André • Docteur Amine Benyakoub • Mevrouw Sofie Bouckenooghe • Monsieur Matteo Cervi • Monsieur Rodolphe Dulait • Monsieur et Madame Melhan-Gam • Monsieur et Madame Clément et Caroline Vey-Werny • Mademoiselle Cory Zhang